Mayoz Bölünme Konu Anlatımı

Mayoz Bölünme Biyoloji Konu Anlatımı dersimizle konu anlatımı paylaşımlarımıza devam ediyoruz. Mitoz bölünme ve hemen arkasından eşeysiz üreme konusunu işledik son derece kolay iki konuydu tabi basitleştirerek anlattığım için de çok kolay gelecektir.

Sadece ders notundan okusanız bile %90 öğrenmiş olursunuz herşeyi ama video dersimizi izlemeniz durumunda %100 + kafanızdan çıkmayacaktır..


Mayoz Bölünme
konusuna geçmeden önce bazı temel kavramları hatırlamamız gerekiyor.

Homolog Kromozom: Biri anneden yumurta hücresi ile diğeri babadan sperm hücresi ile gelen kromozom çiftidir.

Diploit Kromozom: Vücut hücreleri (somatik hücreler) daima biri anneden diğeri babadan gelen kromozomları taşıdıkları için diploit olarak ifade edilirler. Örneğin insanda vücut hücreleri 2n=46 kromozomludur burada 2n diploit olduğunu gösterir.

Haploit Kromozom: Üreme hücreleri koromozom çifti taşımaz ya anneden gelen veya babadan gelen tek bir kromozom taşır n=23 insan için sperm veya yumurtanın kromozom sayısını ifade eder.

  • Mayoz bölünme ile diploit hücrelerden haploit hücreler oluşur
  • Bir başka ifade ile insanda 2n=46 kromozomlu hücrelerden mayoz bölünme ile n=23 kromozomlu eşey hücreleri oluşur (gamet)
  • Mayoz bölünme kromozom sayısını yarıya indirir halbuki mitoz bölünmede kromozom sayısı sabit kalmaktaydı
  • Mayoz sonucu oluşan üreme hücrelerinin birleşmesiyle (döllenme) yeniden 2n=46 (insan için) oluşur
  • Böylece kromozom sayısı mayoz sayesinde nesiller boyu sabit kalır
  • Eğer mayoz olmasaydı her döllenmede kromozom sayısı iki katına çıkardı ve uzaylı zekiye gibi olurdu herkes 😀
  • Mayoz bölünme Mayoz I ve Mayoz II şeklinde iki bölümde incelenir.
  • Mayoz I de homolog kromozomlar ayrıldığı için yeni oluşan hücrelerde kromozom sayısı yarıya inmiş olur
  • Mayoz II de ise kardeş kromatitler birbirinden ayrılır kromozom sayısı aynı kalır
  • Mayoz II mitoza çok benzemektedir.
  • Mayoz Bölünme sonucunda 4 hücre oluşur (Mayoz I de iki tane Mayoz II de bu iki hücrenin her birinden 2 tane olunca toplam 4 eder)
  • İnterfaz evresi sadece Mayoz I de görülür bunun dışında hem mayoz I hem mayoz II için P-M-A-T evreleri bulunur.

Mayoz I

Mayozun İnterfaz Evresi: DNA kendini eşler her bir kromozom iki kromatin iplikten oluşur bu kromatin
iplikler sentromerlerinden birbirine bağlıdır. Organellerin sayısı artar metabolizma hızlanır ve hücre bölünmeye hazır hale getirilir. Sentriyoller eşlenir ve iğ iplikleri oluşmaya başlar.

Mitoz interfazından farksızdır.

Profaz I

  • Kromatin iplikler kısalıp kalınlaşarak belirginleşir. Her biri iki kardeş kromatitten oluşan homolog kromozomlar birbirine bağlanır bu olaya sinapsis denir. Dikkat ederseniz bu şekilde toplamda 4 kromatit bir araya gelmiş olur bu yapıya tetrat denmektedir.
  • Tetrat sayısı haploit kromozom sayısına eşit olur örneğin insanda n=23 adet tetrat oluşur.
  • Sinapsis esnasında kardeş olmayan kromatitler arasında parça değiş tokuşu olur bu işleme de krossing-over denir. Krossing over kardeş olmayan kromatitlerin çapraz bir şekilde üst üste bindiği kiazma bölgelerinde gerçekleşir
  • Daha önceden eşlenmiş sentriyoller birbirinden uzaklaşırken aralarında ip iplikleri oluşmaya başlar
  • Çekirdek zarı erir çekirdekçik kaybolur
  • Profaz I in sonuna doğru iğ iplikleri homolog kromozomları zıt kutuplara çekecek şekilde tetratların kinetokorlarından tutunurlar.


Özetlersek:

  • 2 kardeş kromatitten oluşan her bir homolog kromozom sinapsis yaparak birleşir ve Tetratlar oluşur
  • Kardeş olmayan kromatitler arasında krossing-over gerçekleşir.
  • İğ iplikleri homolog kromozomları ayırmak üzere kinetokorlara tutunur
  • KARDEŞ KROMATİTLER BİRLİKTE KALIR
  • Çekirdek zarı erir çekirdekçik kaybolur
  • Profaz I mayozun en uzun evresidir.


Metafaz I

Tetratlar hücrenin ekvator düzlemine dizilir bu dizilişte homolog kromozom çiftleri birbirinden ayrılacak şekilde gerçekleşir.

 


Anafaz I

  • İğ ipliklerinin kısalmasıyla homolog kromozomlar hücrenin zıt kutuplarına doğru çekilmeye başlar
  • Artık homolog kromozomlar ayrılmış kardeş kromatitler birlikte kalmıştır.
  • Bu evrede sitoplazma hafifçe boğumlanmaya başlar.

Telofaz I + Sitokinez

  • Zıt kutuplara çekilen kromozomlar uzayıp incelmeye başlar
  • Çekirdek zarı + çekirdekçikler yeniden oluşur
  • Sitoplazmanın bölünmesiyle (Sitokinez) n kromozomlu haploit iki hücre oluşur
  • Bu hücrelerde sadece kardeş kromatitler kalmıştır bu yüzden kromozom sayısı yarıya inmiştir.

Mayoz II

Mayoz II de İnterfaz yoktur çünkü DNA replikasyonuna gerek yoktur mayoz I sonunda oluşan iki hücrede de kardeş kromatitler var Mayoz II de zaten bunlar ayrılmaktadır.

Profaz II

  • Mayoz I in telofazında çekirdek zarı oluştuysa parçalanır
  • İğ iplikleri oluşur ve evrenin sonuna doğru kardeş kromatitlerin kinetokorlarına bağlanır

Metafaz II

  • Kardeş kromatitler her iki hücrede de ekvator düzlemine dizilir

Anafaz II

İğ ipliklerinin kısalmasıyla kardeş kromatitler ayrılır artık bunların her birine kromozom diyebiliriz.


Telofaz II  ve Sitokinez

  • İğ iplikleri kaybolmaya başlar
  • Çekirdek zarları ve çekirdekçikler yeniden oluşur
  • Kromozomlar uzayıp ipliksi hale gelir
  • Bu evrenin sonunda n kromozomlu 4 yeni hücre oluşur
  • Evrenin sonuna doğru sitoplazma boğumlanarak bölünür (sitokinez)
  • Oluşan 4 hücre üreme hücresidir (gamet)
  • Bazı canlılarda mayoz sonucu oluşan hücrelere spor denir bu hücreler mitoz bölünme geçirerek başka bir Haploit canlıyı meydana getirebilir
  • Mayoz sonucu oluşan hücreler yeniden mayoz geçiremez!

Mitoz ve Mayoz Bölünmenin Ortak Özellikleri

  • Her iki bölünmede de İnterfaz evresi vardır (sadece Mayoz I de)
  • Bölünmeden önce DNA nın eşlenmesi her ikisinde de görülmektedir (sadece Mayoz I de)
  • İğ ipliklerinin oluşması
  • Çekirdek zarı ve çekirdekçiğin kaybolması
  • P-M-A-T evrelerinin görülmesi
  • Kardeş kromatitlerin ayrılması ( Mayoz II de kardeş kromatitler ayrılır )
Mitoz Bölünme Mayoz Bölünme
Genetik çeşitlilik yoktur Genetik çeşitlilik vardır
Sonuçta 2 hücre oluşur Sonuçta 4 hücre oluşur
Kromozom sayısı sabit kalır Kromozom sayısı yarıya iner
Kardeş kromatitler birbirinden ayrılır Mayoz Ide homolog kromozomlar ayrılır Mayoz II de kardeş kromatitler
Homolog kromozomlar ayrılmaz Homolog kromozomlar ayrılır
Tetrat sinapsis ve krossing over görülmez 1 bölünme gerçekleşir Tetrat sinapsis ve krossing over görülür 2 bölünme gerçekleşir
Vücut hücrelerinde görülür büyüme ve gelişmeyi sağlar Üreme organlarında gerçekleşir
Yaşam boyunca devam eden bir bölünmedir. Ergenlikten üreme dönemi sonuna kadar devam eder

Yorum yapın